موقع الكتروني يصدر عن مركز لالش الثقافي و الاجتماعي – المانيا
جه‌ژنا سه‌رێ سالێ -سيدو جتو / شن‌گالى PDF چاپی بکه ئیمه‌یل

كه‌ڤنترين جه‌ژنا مه‌ ئێزديايه‌، كه‌ڤناتيا وێ دزڤرته‌ ده‌ستپێكا ئافراندنا كنياتێ، ده‌مێ په‌دشاى دورِ ژ نوورا خۆ نژاندى و ئاخ وئاڤ وباى وئا‌گر ژێ په‌يداكرين و كنيات پێ ئافراندى


هه‌ر وسان دبێژنه‌ ڤێ جه‌ژنێ، جه‌ژنا تاووسى مه‌له‌ك (مه‌له‌ك زان)، رۆژا جه‌ژنێ دبێژنێ چارشه‌مبووا سۆر،ئه‌ڤ جه‌ژنه‌ ده‌ستپێكا سالا نوويه‌، دكه‌فته‌ د چارشه‌مبووا ئێكێ ژ مه‌ها نيسانا رۆژ هلاتێدا.
هه‌ر ژ كه‌ڤندا ملله‌تێن ئارى ل رۆژ هلاتا ناڤين ب شێويه‌كى ‌گشتى ول وه‌لاتێ ميسۆبۆتاميا ب شێويه‌كى تايبه‌تى پێشوازى ل سالا نوو دكرن ودكرنه‌ جه‌ژن و ئاهه‌ن‌گێن جۆرا وجۆر ب ڤێ هه‌لكه‌فتێ د‌گێران وهه‌ر ئێكى ژ وان، بۆ جه‌ژن و ئاهه‌ن‌گێن سالا نوو رۆژه‌ك يان چه‌ند رۆژ ده‌ستنيشانكربوون وهه‌ر ئێكى ناڤه‌ك د‌گۆتێ، سۆمه‌ريا د‌گۆتێ: جه‌ژنا زاكمۆك, بابليا د‌گۆتێ: جه‌ژنا ئه‌كيتۆ و ميدىيا د‌گۆتێ: نه‌ورۆز تا نۆكه‌ ژى ‌گه‌لێ كورد ب شێوه‌يه‌كى ‌گشتى رێ ورسمێن تايبه‌ت وئاهه‌ن‌گێن جۆرا و جۆر ب ڤێ هه‌لكه‌فتێ د‌گێرن.
ڤه‌كۆلينا يا دايه‌ خوياكرن كو په‌يڤا نيسان ژ په‌يڤێن: نووزان هاتى يه‌. ئێزدى رێز وبه‌ها وپيرۆزيێ دده‌نه‌ ڤێ مه‌هێ ژبه‌ر هندێ دڤێ مه‌هێدا ژنا نائينن و دبێژن ‌گوننه‌هه‌، چونكى نيسان بخۆ بووكا سالَێيه‌ و ب جوانترين ره‌ن‌گ وخه‌مل يه‌ خه‌ملاندييه‌ وچوو بووكا دسه‌ر خۆرا نابينت.
ژ به‌ر پووته‌ پێدانا ئێزيدياتيێ ب سروشتێ و ژبۆ پاراستنا ‌گژ و‌گيا وته‌ڤ رووه‌كا وژبه‌ر كو ئه‌ڤ مه‌هه‌ ده‌مێ ڤه‌ژين و بووژاندنا هه‌موو ‌گياندارايه‌، ئێزدى دڤێ مه‌هێدا جۆتى ناكه‌ن وعه‌ردێ ناكۆلن.
ئێزدى دبێژن مه‌له‌كێ زان لڤێ رۆژێ ژ ئه‌سمانا دئێته‌ خوار سه‌ر كه‌وكه‌بێ عه‌ردێ وجه‌ژنا سه‌رسالێ ب هه‌موو تشتێن (روح)(‌گياندارا) پيرۆز دكه‌ت ب زێده‌بوونا وان ...عه‌رد زێده‌تر ‌گه‌ش وكه‌سك دبت د‌گه‌له‌ك ‌گياندار ژ كون ناڤبه‌را ده‌ردكه‌ڤن وده‌ست ب هێككرنا زاينێ وجووت بونێ  ل ڤێ مه‌هێ دكه‌ن ...ره‌ه وريشالێن ئه‌ڤێ جه‌ژنێ د‌گه‌هنه‌ وه‌خت وده‌مێن بابليا، هه‌بوونا ڤێ جه‌ژنێ دناڤ مه‌دا دێرينا دينێ ئێزيديا خويا دكه‌ت.
رێ و ره‌سمێن ڤێ جه‌ژنێ:
هێڤارا جه‌ژنێ:
1- ل په‌رست‌گه‌ها پيرۆزا لالش، فتيل وچرايا، ل سووكا مه‌عريفه‌تێ ول به‌ر نيشان‌گه‌هێن خاس وچاكا ڤێدخێن وهه‌ر كه‌سه‌كى ئاماده‌ دڤێت پشكداريێ دوێ رێ ورسمێدا بكه‌ت، هه‌ر وه‌سان ديندارو قه‌ولزان، قه‌ول وبه‌يتا ب رێز دكه‌ن وسه‌ماژى تێته‌ كێشان.
2- زارۆك و‌گه‌نج قه‌ستا هاويرى ‌گوندى دكه‌ن، بێناڤێ (كاريێ) وكوليلكێن نيسانێ دئينن.
3- كابانيێن مالا هيكا دكه‌لينن وره‌ن‌گا و ره‌ن‌گ دكه‌ن، هه‌ر وه‌سان سه‌وكا دپێژن وب سه‌ر ده‌ر و جينارا ندا به‌لاڤدكه‌ن.
4- ژنك سه‌را زه‌همانێ ‌گوندى دده‌ن، ل وێده‌رێ سه‌وك وهێكا ب خێرا مريێن خۆ ب سه‌ر هه‌ڤدوو و رێبوار و به‌لن‌گازاندا به‌لاڤدكه‌ن.
5- زه‌لام ب هه‌ڤرا قه‌ستا نيشان‌گه‌هێن خاسێن ‌گوندێ دكه‌ن و زياره‌تى دبن.
6- ل دووف پێچێبوونا خۆ هه‌ر ماله‌ك سه‌ربرِه‌كێ سه‌رژيدكه‌ت.
7- هه‌ر ماله‌ك چرايێ خودانێ مالێ ڤێدخێت.
سبه‌يكا جه‌ژنێ:
1- ‌گه‌ره‌كه‌ هه‌ر ئێزدييه‌ك به‌رى رۆژ هلاتێ ده‌ست وچاڤێن خۆب خوناڤێ جوانكه‌ت.
2- د‌گه‌ل رۆژهلاتێ، كابانيا مالێ  قه‌فتكه‌كه‌ كوليلكێن نيسانێ و‌گيايێ بيناڤێ د‌گه‌ل قالكێن هێكێن ره‌ن‌گا وره‌ن‌گ، ب هه‌رِيێ ب سه‌ره‌ده‌را مالێ وخانيان ڤه‌دكه‌ت.
3- ل ده‌مێ تێشتێ، هه‌ر ماله‌كا په‌ز هه‌ى، ماستى ب سه‌ر ده‌ر و جيناراندا به‌لاڤدكه‌ت ومالا ماست ژێرا دچت، هنده‌ك هێكا دده‌ته‌ وى كه‌سێ ماست ژێرا ئيناى، وه‌ك جه‌ژنانه‌ وخه‌لاتێ وى.
4- پشتى خه‌لكێ ‌گوندى ل نيشان‌گه‌هێن خاسا زياره‌تى دبن، مال ب مال د‌گه‌رِێن وجه‌ژنا هه‌ڤ پيرۆز دكه‌ن.
5- زارۆك و‌گه‌نج وزه‌لام،  ل كۆلانێن ‌گوندى كۆم-كۆم دجڤيێن و‌گه‌له‌ك جۆرێن ياريا ب هێكا دكه‌ن  كو دبتريا وان يارياندا هيكێن ئێكودوو دشكينن.
6- مالخۆيێن مالا دوو-سێ هێكا د‌گه‌ل خۆ دبه‌نه‌ ئاقارى ودخۆن، پاشى قالكێن وان دهاڤێژنه‌ ناڤ ده‌خل ودانێ خۆ.
7- دڤێ رۆژێدا په‌زى نادۆشن وبێچيكا به‌ردده‌نه‌ به‌ر ماكا ودبێژنه‌ ڤێ كريارێ (ستيكۆش).
رۆژا پشتى جه‌ژنێ:
شڤان به‌رى نيڤرۆ په‌زى دئينته‌ ده‌هنى، بێريڤان ب پارزوونكێن خۆ و خه‌لاتێ شڤانى ڤه‌ دچنه‌ بێريێ، ده‌مێ د‌گه‌هنێ پێكڤه‌ دچنه‌ شڤانى و‌گۆپالێ وى پرِت – پرِت دكه‌ن و وان پرِتا ب سه‌ر هه‌ڤدوودا به‌لاڤدكه‌ن، پاشى پێكڤه‌ روودنێن وخه‌لاتێ شڤانى دده‌نێ، ده‌مێ بێريڤان دزڤرِنه‌ مال، هه‌ر ئێك ژ وان وێ پرِتا ‌گۆپالێ ب مه‌شكا خۆڤه‌ دكه‌ت.
هێمايه‌تى د جه‌ژنا سه‌رێ سالێدا:
1- چارشه‌مبووا سه‌رێ نيسانێ: دڤێ رۆژێدا (مه‌له‌كێ زان – تاووسى مه‌له‌ك) ژين وژيارا سه‌ر عه‌ردێ، ب فروارا خودێ نووژه‌ندكه‌ت:
چارشه‌مبووا سه‌رێ نيسانێ
مه‌له‌كێ زان دئێته‌ خوارێ
ده‌ن‌گ دكه‌ت ل به‌هارێ
2- نه‌كۆلانا عه‌ردى، دمه‌ها نيسانێدا: هه‌موو كه‌سكاتى، ده‌ست ب ‌گه‌شبوونێ دكه‌ن، ڤێجا كۆلانا عه‌ردێ دڤێ مه‌هێدا ب ‌گوننه‌ه دئێته‌ دانان، تاكو جوانتر روويێ عه‌ردێ بخه‌ملت.
3- جوانكرنا ده‌ست وچاڤا ب خوناڤێ: وه‌ك مۆركرنه‌كه‌ ب ئاڤا سالا نوو.
4- ژن نه‌ ئينان: د ڤێ مه‌هێدا ڤه‌‌گوهاستنا بووكا ‌گوننه‌هه‌، چونكى نيسان بخۆ بوكا سالَێيه‌ وچوو بووكا دسه‌ر خۆرِا قه‌بوول ناكه‌ت.
5- هێك: هێمايه‌بۆ:
- دورِا په‌دشاى ئه‌ڤ كنياته‌ ژێ ئافراندى.
- شكاندنا هێكێ، نيشانا پژقينا دورِێيه‌.
- كه‌لاندنا هێكێ، نيشانا مه‌يين وجه‌برينا عه‌ردێيه‌.
- ره‌ن‌گكرنا هێكێ، رامانا خه‌ملينا عه‌ردێ دده‌ت.
- بژاندنا قالكێن ره‌ن‌گا وره‌ن‌گێن هێكێ دناڤ ده‌خل ودانيدا، ژبو خێر و به‌ره‌كه‌تێيه‌.
6- به‌لاڤكرنا سه‌وك وهيكا ب سه‌ر هه‌ڤدوودا، مه‌ره‌م ژى تێكه‌لبوونا نانى وموكم كرنا باوه‌ريێ و برايينێيه‌.
7- د رۆژا جه‌ژنێدا دبێژته‌ كاريێ (بێناڤ) ژ به‌ر تيژى و دژواريا وێ.
8- هه‌لاويستنا كوليلكێن سۆر وبيناڤێ وقالكێن ره‌ن‌گا وره‌ن‌گێن هيكا، نيشانا هاتنا به‌هارێ و سالا نوويه‌.
9- شكاندنا ‌گۆپالَێ شڤانى، نيشانا نووژه‌نكرنا شڤان تيێيه‌ وپرته‌ كۆپالێ ب مه‌شكێ ڤه‌دكه‌ن، بۆ خێر و به‌ره‌كه‌تێ.

 

lalishduhok

Hits: 104
Comments (0)add
Write comment
smaller | bigger

busy
 
Lalish Center e.V. Germany ا مركز لالش ألمانيا © 2008 تصميم و برمجة و استضافة شركة سربست أميدي للكومبيوتر