رهوشا ئیرۆ یا ئێزدیییان ، بتایبهت ئێزدیێن ل دهڤهرێن تازه رزگاربووین رهوشهكا ئالۆزه و پێدڤی بدان و ستاندنێ یه ، بهلكو ئهم بكارن بێژن هندهك یێ پیرۆزیێن ئێزدیاتییێ گۆری بهرژهوهندیێن خۆ یێن كهسایهتی دكن چ ژئالییێ فرۆتنا نهتهوایهتییێ بت كو ئێزدییان ناهژمێرن كورد چ ژی ههڤركیا وان دبن كراسێ ئێزدیاتییێ دا كو دئهنجام دا ئێزدییاتی یا قۆربانی ههڤركییا وان دبت . ژئالیهكی دیڤه چوونا میر تهحسین بهگ میرێ ئێزدییان ب راستی ژی بابهتهكهدڤییا تا نها راستییا چوونا وی هاتبا خۆیاكرن ، ب تایبهت دڤان بارودۆخێن ئالۆزدا ئهگهر نه
..گهرهكه جهنابێ كاك حازم یان نوونهرهكێ وی پهیاما چوونا وی بگههینته مللهتی ، داكو بابهت ئێدی نههێته ئازراندن .
ژئهگهرێ ڤی بارودوخێ مه ل سهری بهحس كری ،كو ئهم پتر بكارن ل سهر ڤی بابهتی ب ئاخڤن ، ئهڤ دیدارا تایبهت مه د گهل بهرێز شێخ شامۆ جێگرێ سهرۆكێ دهستهیا بلندییا بنگههێ لالش یێ روشهنبیری و كۆمهلایهتی سازكر ژبهركو بنگههێ لالش ئێك ژمهزنترین رێكخراوێن جڤاكێ مهدهنی یه ل سهرانسهری ئیراقێ و پتر ژ (4500) ئهندامێن خودان باوهرنامه ئهندامێن ڤی بنگههی نه و پترییا وان ژی خهلكێ دهڤهرا شنگالن .
ههڤپهیڤین / جعفر سمۆ
پ/ ژكهرهما خۆ هوون وهكو بنگههێ لالش رهوشا ئێزدییاتیێ نها د چ قۆناغ دا دبینن و چاوا دههلسهنگینن ؟
شێخ شامۆ /رهوشا ئێزدییاتیێ گرێدایی رهوشا ئێزدییا یه ل ههر هێوانهكێ ، ئهگهر مرۆڤ هنهكێ پاشڤه ههره ناڤ دیرۆكێ خۆیادبه ئێزدی چقاس هاتینه جینۆسایدكرن ژئالیێ داگیركهرێن كوردستانێ ڤه ، وگاڤا هێرشا دوژمنان دهاته سهر وهلاتێمه نه تنێ ئاخ داگیردكر، بهلێ ژههر كنارهكی ژیانێ ڤه مللهت دهاته بن دهستكرن چ دیرۆك .. بیرو باوهرێن ئۆلی و هزرێن نهتهوهیی .. مهژی .. كهلتۆر..جڤاك ...هتد لهوما ئهز دبێژم ئهڤرۆ ئازادییا كوردستانێ كهفته سالا نۆزدێ ، ههر دهمێ كوردستان گهش دبه ،ئێزدییاتی دناڤ دا گهشتر دبه ، راسته قهدهرا90% ژ جوگرافیا مه دابراندی مایه ژكوردستانا ئازاد و گرێایی مادا(140)ه و د رهوشهكا دالهقاندی دا دژین ، لێ دیسا لژێر سیبهرا دام و دهزگایێن سیاسی و ئهمنی و لهشكهری یێن كوردستانێ ژیانا خۆ هنهكێ ئارام دبۆرینن ، و هنهك پرۆژێن گرێدایی ژیانا رۆژانه حكومهتا ههرێمێ و دام ودهزگایێن ئیداری ژ نهچاری دگههینه وان ، لێ برین دكوورن تێرا دهرمان كرنێ نایێ ، تاكو نهڤهگهرن سهر ب كوردستانێ ڤه ، و بودجا وان یا دارایی ل گۆرهی رێژهیا وان نهیێ تهرخانكرن ، رهوشا وان ژههر ئالیهكی ڤه مینا ڤیانا ههر كوردهكی نایێ ئاڤاكرن ، لێ دگهل ئهڤێ رهوشا ئهڤرۆ تێدا دژین راستی بێژم دگهل وان دهردهسهریێن ههین ژی گهشبوونا ئهڤرۆ ئێزدییان دیتی ددرێژاهیا دیرۆكێدا نهدیتیه .
پ/ سهركردایهتییا سیاسییا كوردستانێ وهكو پێدڤی یان تا چ راده ددهرههقا ئێزدیێن تازه رزگاربووین دهركهفتیه ؟
شێخ شامۆ : خۆ یایه پشتی سالا (2003)ێ وههلوهشاندنا دكتاتۆریهتێ و ئاڤاكرنا ئیراقهكا تازه و فیدرال گهلهك جاران سهرۆك و سهركردایهتییا سیاسییا كوردستانێ جهێ شێور و تهكبیرا ب ههڤكرنا باسكێن سییاسیێن ئیراقێ بۆینه ژبۆ چارهكرنا كێشێن ئالۆز ، دیسان ئهمریكا و هێزێن ههڤپهیماناژی پرس و شێورا خوه باراپتر ژ سهرۆك و سهركردایهتیا كوردستانێ دكن ژبۆ مهشاندنا پرۆژێ ئاڤاكرنا ئیراقهكا دیموكراسی و ههڤگرتی و ئهم ههمی دزانن ژبۆ ئاڤاكرنا ئیراقهكه تازه ..دهستوورهكێ تازه هات نهخشاندن و تێدا گهلهك مافێن چارهنڤیسی یێن كوردستانێ جهگرتن ، ژوان ژی ماددا( 140) یا چاره نڤیسێ وان دهڤهرێن تازه رزگاركری دهست نیشان دكه و دكارم بێژم مینا شۆرهشهكا كوردستانێ ئهڤ ماده تێ قهبۆلكرن ، چونكه پاشهرۆژا 30% پتر ژ ئهرد و جڤاكا كوردستانێ گرێدایی ڤێ مادێ یه و دناڤدا 90% چارهنڤیسێ مه ئێزدییان پێڤه گرێدایه ، ژبهر هندێ ئهنجامدانا ڤی مادهی دبه چارهكرنا دهرد و داخوازیێن خهلكێ مه و جهێ پشتراستبوونێ یه ئهڤ پرۆژه قۆناغ بۆ قۆناغ بهرب چارهكرنا ئێكجاری دمهشه ، ودگهل وان ئالۆزی و ئاستهنگێن هندهك ئالیێن ئیراقی چێدكن ،بهلێ حكومهتا ههرێمێ و دام و دهزگایێن ئهمنی و لهشكهری خهلكێ مه بێ خودان نههێلاینه و بهردهوام دهاریكارن ، داكو ئهم ژبیرنهكن ههژی یه بێژن ههر دوی دهستووریدا ئهڤه بۆ جارا ئێكێ یه ددیرۆكێدا دینێ ئێزدییان دا وهك دینهكی فهرمی د هێته ل قهلهمدان ئهوژی ب پشتهڤانییا سهرۆك و سهركردایهتییا سییاسییا كوردستانێ بوو .
پ/ ئێزدی گهلهك گلهیی و گازندا دكن و دبێژن رۆلێ مه دناڤ دام و دهزگایێن حكومی و ئێداری و حزبی دا دكێمن ، وه ئهڤ تێبینیه نهكریه ؟
شێخ شامۆ / بهری بهرسڤا ڤێ پرسێ بدم ، جارێ ئهم ژخوه بپرسن ئهرێ شێور و تهكبیر و تهباییا مه ئێزدییان چاوایه ؟ مخابن ئهم بخۆ نكارن ههڤ قهبۆل بكن ، ههر گاڤا ئێزدیهك یان چهند كهسهك ژ ئێزدییان دناڤ كارو بارێ ئیداری یان سییاسی جهبگرن و هنهرهكی بكن ژبۆ خزمهتا ئێزدییان ل دورشییان و شارهزاییا خوه و ئهو پشتهڤانییا ل وان دهێته كرن ،تهدیت ئهو كهس بوون ئارمانجا هنهكا ژكهسانێن زانا دناڤ ئێزدییان دا ،داكو رێ ل وان بگرن و نههێلن خزمهتێ بگههینن ، مخابن سایكۆلۆژیهك یان كولتۆرهك دناڤ خهلكێ مهدا ههیه كهسانێن خوارنێ قهبۆلدكن و وان كهسا زوو ب زوو قهبۆل ناكن ئهوێن خزمهتا وان دكن ، نمونهك زهلال تر ئهگهر توو بهرپرسهكێ چهندێ بلندبی دناڤ دهزگهههكێ حكومهتێ دا و تو كارهكی ژی نهكهی كهس باسێ ته ناكت ، لێ گاڤا ته خزمهتهك گههانده خهلكێ هنگی هاواره ل پێ ته تاكو ته لابدهن ، ئهژی قهبوول دكم مهغدووریهك بهرچاڤ ههیه و ئێزدی ل گۆر رهسهناتی و قۆربانی دان و خهباتا خوه نكارینه بارا خوه وهربگرن ژبهرپرسایهتیێ دكوردستانێ دا دههر وارهكیدا ، و ب دیتنا من سێ ئهگهرێن سهرهكی ههنه ئێك: مینا من ل سهری گۆتی كو ئێزدی ههڤ قهبۆل ناكن ، دو : گاڤا سهركردایهتییا سییاسییا كوردستانێ و بتایبهت پارتی تهنها فیلتهرهكی نهتهوهیی و سییاسی ب كار ئانی ژبۆ دامهزراندنا پله و پایه و بهرپرسایهتیێ دناڤ دام و دهزگههێن كوردستانێ دا و دوی فیلتهری را دهردو داخوازیێن ئێزدییان وهرگرتن هنگی ب باوهرییا من ئهڤ رهوش وێ باشتر چاره ببه ، سێ : بلا ئهم ژبیر نهكن و بهری نها ژی مه ئینا زمان ، جارێ ئهم ئێزدی هێشتا 90% ژئالیێ ئیداری ڤه نه سهر ب كوردستانێ ڤهنه و ئهڤ رهوشا ههلاویستی گهلهك زیانێ دگههینه مه دههر وارهكیدا .
پ / دههلبژارتنێن پهلهمانێ كوردستانێ دا ئێك كورسی دانه ئێزدییان و ل پهرلهمانێ ئیراقێ دیاره دناڤ لیستا كوردستانێ دا پتر ژ 15 كهسێن ئێزدی ههنه و دهرڤهی لیستێ ژی هنهك كهس كیانێن سییاسی بناڤێ ئێزدییان بهربژێرن دیتن و پیڤانێن ته چنه بۆڤێ چهندێ و یادی ژی ئهڤ كهس و لایهنێن بناڤێ ئێزدییان خۆ بهربژێر دكن ، نینهراتییا راستهقینه یا ئێزدییان دكن ؟
شێخ شامۆ :لسهر ئاستێ پهلهمانێ كوردستانێ راسته ئێك كورسی بتنێ بۆ ئێزدییان كهفت ، و گهلهك گازنده و نهرازیبوون ئێزدییان ههبوون و مه وهك بنگههێ لالش ههلویست ههبوو ، ب راستی ژی جهێ پرسیارێ بوو چما ل ههردوو پهرلهمانێن بۆرین جارهكێ دو و جارهكێ سێ و چما ڤێ جارێ و ل ڤێ قۆناغا نازك ئهم تێدا هاتنه كێمكرن ، جهێ
مخابنیێ بۆ براستی ، لێ رامان نهئهوه چ گاڤا ئهم مهغدور مان دههر وارهكیدا دناڤ دام و دهزگههێن ههرێمێ دا ئهمێ ڤهجنقن یان پاشڤهههرن .. نهخێر بلا ئهم گلهیی و گازندێن خوه بگههینن و بێ دهنگ نهمینن و بزاڤێ بكن دهردو وداخوازیێن مه چارهببن و پتر خوه پاڤێژن مهیدانا كار وخهباتێ و خزمهتێ وهك شریكێ ئاخ و ئاڤاكرنا كوردستانێ نهوهك مێڤان لسهر عهردێ خوه یێ كوردستانێ ، گاڤا پێدوزیهك ل مه هاته كرن ئهم بێژن چونكه ئهم ئێزدینه لهورا، دڤێت ئهم ئهڤی كهلتۆرێ جودابوونێ بهێلن و ل سهر بنگهههكی نهتهوهیی و باوهری ب خوه ههبوونێ ههرنه پێش ب جورئهت ، داكو ل ئاینده هزر و هشییاریهك دیراسهتكری لسهر ئاستێ ههمی دام و دهزگایێن كوردستانێ پهیداببه . و ب دلهكی نهتهوهیی و پیڤانهكا برا كوردایهتیێ بێ جوداهی مافێن كوردێن ئێزدی بهێنه پاراستن ل گۆر ههبوون و هژمارا و تایبهتمهندییا وان ، ئهڤه بخوه ژی وێ ببه رامان و ڤهگوهاستنا گۆتنێن گران بهایێن سهرۆك بارزانی ( ئێزدی كوردێن رهسهنن و ترسا ل سهر وان ترسه ل سهر ئاسایشانهتهوهییا كوردی ) .
و لسهر ئاستێ پهرلهمانێ ئیراقێ پێش دهم دكارم بێژم گاڤهكا پیرۆزه سهركردایهتییا كوردستانێئهنجامدای كو هژمارهك باش ژكوردێن ئێزدی دلیستا كوردستانێ دا جهگرتین ، هیڤیدارم ژوان نوونهرا كهسانێن ب شیان و شارهزا ببنه جهێ باوهرییا خهلكێ مه چ لسهر ئاستێ مووسل و دهڤهرێن گرێدای ماددا(140)یان ل سهر ئاستێ دهۆك و دهڤهرێن كهڤن رزگاركری ، و ئهز دبێژم ئهزمونا چهند سالێن بۆری ژ كێشڤهكێشا سیاسی ل سهر ئاستێ ئیراقێ ژمهره ئاشكرا بوویه كانێ كینه ل مه خودان دهردكهڤن و گاڤا سهرۆك و سهركردایهتیا سیاسی بهرهڤان و پشتهڤانێ كوردێن ئێزدی بن ژبۆ ههر روودانهكێ یان مافهكی چارهنڤیسی ئهو جوامێرا ب ئهركهكی خۆ یی نهتهوهیی دزانن ، نه چونكه ئهم خۆ گرتیێن وانن یان مێڤانێن كوردستانێ نه ، بهلكو ئهم ددرێژاهیا دیرۆكا بزاڤا رزگاریخوازا كوردی دا دبهر خودان و قۆربانیدانێ دا ئهم شریك و شهواتا شۆرهشا بوون . و ئهم یهقین دزانن ئهو كورسیكێ ئێتیم بناڤێ كۆتا ئێزدیا تنێ ژبۆ ههلكرنا ئاگرێ فتنێ و جۆداكرنا كوردێن ئێزدی ژكوردێن بوسلمانه . ههمی باسكێن سیاسی یێن ئیراقێ دزانن هژمارا مه ئێزدییان تێرا پێنچ كورسیكان دكه ل پهرلهمانێ ئیراقێ و مافێ مه خوارن و وان دڤێت مه ژنهتهوا مه جودا بكن . راست دبێژم ئهم وهك بنگههێ لالش ههر ژدهستپێكێ دهمێ ههلبژارتنێن پارێزگهها ئهم ئێكجار نه دگهل كۆتا ئێزدییان بوون ، چونكه مه دزانی دهرگههێ جوداكرنا مهیه ژئاخا وهلاتێ مه ، لێ شوكر خهلكێ مه باش هشیاربوویه و دزانن خێرو خۆشی پاشهرۆژا زارۆكێ وان ههر كوردستان و لالشا نورانی یه . باوهرناكم ئێدی نهحهزێن كوردینیێ بكارن ب خهونێن ڤالا و ژاركری خهلكێ مه بخاپینن مینا جارا ژئالیێ شۆفینیهتا عهرهبان ڤه مافێ مه وهره خوارن و ئهم سهرفهرازنهبن .راسته ل سهر ئاستێ ئیراقێ گهلهك كیانێن سیاسی پهیدابوون و مافێ پهیدابوونێ ههنه و ل ناڤ ئێزدییان ژی ههر وهسا ، لێ نكارن بێژن ئهم نوێنهرێ ههمی ئێزدییانه تنێ نوێنهرێ وان كهسانه ئهوێن وان قهبوول دكن .
پ/ بهری نها ژی جهنابێ ته بهحسێ ههلبژارتنێن ئیراقێ كرن ، ڤایه نێزیكه دێ هێنه ئهنجام دان ، و ئێزدی چینهكی گرنگن ژخهلكێ كوردستانێ ، ژمه تێ خواستن ئهم خۆ بهرههڤ بكن بۆ دهنگدانێ ، لێ مخابن ئهڤ ههیامهكا درێژه میرێ ئێزدییان قهستا دهرڤهی وهلاتی كری هندهك دبێژن بوویه پهنابهره ل وی وهلاتی ،و ههر هندهكێن دن
تشتهكی دی دبێژن ،
ئهرێ توو بێژی چوونا میری كارتێكرنێ ل سهر ههلویستێ ئێزدییان بكت ؟
شێخ شامۆ : راسته ونایێ ڤهشارتن دبێژن میر ( لجوو) داخوازكریه ژحكومهتا ئهلمانییا ، ب راستی تانها چهند پهیوهندی یان دان و ستاندن دگهل جهنابێ وی هاتینه كرن هێشتا بهرسڤهك زهلال و فهرمی نهگههشتیه مه وهك بنگههێ لالش كو ئهم بزانن میر داخوازكریه ل ئهلمانیا بمینه یان تنێ داخوازا سهرفهرازیا چوون و هاتنێ و چارهسهریێ كریه ؟یان هنهك ئارمانجێن دن ههنه ؟! ئهڤه ههمی پرسن ، لێ بۆچوونا ژ ههمیا خۆرتر مه زانی نێزیك جهنابێ میری دێ ڤهگهرته وهلات . و تووجارا باوهرناكهم چوونا میری ببه ئهگهرێ بێ تفاقییا ئێزدییان یان پاشڤهچۆنا وان یان لاوازبوونا ههلویستێ كوردینییا ئێزدییان چۆنكه سهرۆك رۆحانیێن ههر مللهتهكی ئهركێ وان یێ ئاینی ئهوه خێرخوازێ مللهتێ خۆ بن دههر قۆناغهكێدا .
پ / جهنابێ ته باسێ بنگههێ لالش كر، ئهرێ ئاڤاهیێ بنگههێ وه گهلهك بێ سهرو بهر بوویه، و ئهڤه چهند ساله بهحس ههیه بێت نووژهنكرن ، گهلۆ چ ل وی پرۆژهی هات ؟
شێخ شامۆ : راسته وجهێ مخابنیێ یه ئیرۆ كارێ مه بهرفرهـ بوویه و ئاڤاهیێ
مه كهڤناربوویه ، و مه پێویستی ب ئاڤاهیهكی تازه ههیه ، نهخشێ پرۆژهی ژی ژمێژه ژئالیێ كارگێریا پارێزگهها دهۆكێ ڤه هاتیه ئامادهكرن ، و مه چهند جارا گازیا خۆ گههاندیه جهنابێ پارێزگاری كاك تهمهررهمهزان ، و ئهڤێ جهژنا رۆژیێن ئێزدییان دهرباز بوویی ژی جوامێری سۆزدایه ئهڤێ سالا تازه دگهل ئهنجومهنی وهزیران چارهكێ بۆمه بكهت ، و برێكا رۆژناما وار دیسا خۆ ل بیرا جهنابێ وی دئیننه ڤه . و ل دوماهیێ ژی سۆپاس بۆهه وه
lalishduhok
|
.jpg)
.jpg)
