|
د ههڤديتنهكێ دا دگهل رۆژناما ئاوێنه، نێچيرڤان بارزاني جێگرێ سهرۆكێ پارتي ديموكراتي كوردستان بهحسێ ئامادهكاريێن پارتي بۆ كونگرێ سێزدێ دكهت.
بارزاني ديسا نێرينا خۆ ل دۆر پرسا نهفتا ههرێمێ و ههڤپهيڤينا قانعي فهرد دگهل كوڤارا لڤين و ئاگربهستا پهكهكێ و هند تهوهرێن دي دياركرينه و ئهڤا ل خوارێ دهقێ ههڤپهيڤينێ يه.
خۆ بهرههڤكرن بۆ كۆنگرهي، پارتي گههشتيه چ ئاستهكي، پێشبينيا چ دكهي، ئهرێ دێ هيچ گۆرانگاريهك روودهت؟
نێچيرڤان بارزاني: لژنا ئامادهكاريا كۆنگرهي كارێن خۆ ب دووماهي ئيناينه.
پشتي جهژنا رهمهزانێ پرۆسا ههلبژارتنا ئهندامێن كۆنگرهي دێ دهستپێكهت.
مه ههموو بزاڤێن خۆ ئێخستينه كار بۆ هندێ ل ههيڤا چريا دوێ يا ئهڤ ساله كۆنگرهي گرێدهين.
پشتراست ڤه گوهۆرين دێ هێنه ئهنجامدان.
ئهوا گرنگ د ڤێ مهسهلێ دا پارتي ژ سهرۆكێ پارتي بۆ خارتر ل سهر هندێ درژدين كو دڤێت گوهۆرين يان ئهوا دبێژن ريفۆرم دێ هێنه ئهنجامدان.
ب پشت راستيڤه گوهۆرين دێ ل ميتودو و پهيرهوێ ناڤخۆ و سهركردايهتيا پارتي ژي دا دێ هێنه كرن، چونكي ئهڤ پهيرهوێ ناڤخۆ يێ قوناغهكێ يه كو ب تهمامي يێ جودايه د گهل رهوشا ئهڤرۆ يا كوردستانێ.
ئهڤ قوناغا بهێت شێوهيهكێ دي يێ كاركرنێ دڤێت، ژ بهر هندێ پارتي دڤێت خۆ د گهل قوناغا داهاتي بگونجينيت.
ب شێوهيهكێ گشتي پهيوهنديا د ناڤبهرا وه و يهكێتي، چ وهك دو حزب، چ ل سهر ئاستێ حكۆمهتێ د چاوانه؟
نێچيرڤان بارزاني: ل سهر ئاستێ سياسي پابهندين ب رێكهفتنا ستراتيژي يا د ناڤبهرا مه دا، پهيوهنديێن مه د گهل يهكێتي زۆر دوستانهنه.
ب مه وهره ئهڤ پهيوهنديێن باش د خزمهتا گهلێ كورد دانه، ژ بهر هندێ سياسهتا پارتي ل سهر وي بنهماي كار دكهت كو ئهڤ پهيوهندي يه د گهل يهكێتي رۆژ بۆ رۆژ بهر ب باشتر بچن.
سهبارهت حكۆمهتێ، ئهڤ حكۆمهته يا مهيه، سهرۆك وهزيران، سهرۆك وهزيرێ مهيه.
سياسهتا پارتي پشتهڤانيكرنه ل سهرۆك وهزيران و كابينا شهشێ دا كو بشێت ب وان ئهركان راببيت كو ل بهرنامێ ليستێ كوردستاني دا هاتبوون بهحسكرن.
تو ماوهيهكێ زۆر سهرۆكێ جڤاتا وهزيران بووي و ته ئهزمونهكا گهلهك د وي واري دا ههيه، چاوا بهرێ خۆ ددهيه كاركرنا د. بهرههم سالح كو سهرۆكێ جڤاتا وهزيرانه؟
نێچيرڤان بارزاني: ئهگهر ب شێوهيهكێ گشتي بهرێ خۆ بدهينه بارودوخێ كوردستانێ و وان ئاستهنگێن كو دهێنه پێش د دهمێ كاركرنێ دا، ههست دكهم تا رادهيهكێ باش دكارێن خۆ دا سهركهفتي بوون، بهلێ هێشتا گهلهك زوويه كابينه بهێته ههلسهنگاندن كو هێشتا تهمهنێ وێ ههشت ههيڤن، بهلكو ماوهكێ پتر پێدڤي يه دا كو بشێين ب هووري بريارێ بدهين كا ڤێ كابينێ كارێ خۆ ب باشي كريه يان نهكريه.
دهمهكه حكۆمهتا ههرێمێ دهست ب رێكخستنا بودجێ حزب و رێكخستن و كهنالێن ميديايێ كري بوچوونا پارتي د ڤي بواري دا چيه؟
نێچيرڤان بارزاني: وهك پارتي ب شێوهيهكێ زۆر جدي مه پشتهڤاني ل ڤێ سياسهتا حكۆمهتا ههرێمێ كريه. ئهڤ پشتگيريا خۆ مه ب سهرۆك وهزيران و جێگرێ ويژي راگههاندي يه و ب جدي پشتگيريێ لێ دكهين. ب مه وهره ئهوا نوكه دهێته كرن كارهكێ باشه.
تو ل وێ باوهرێي ژ ئهگهرێ پهيوهنديێن د ناڤبهرا ههردو حزبان دا و ههروهسان سروشتێ ههر حزبهكێ ژي بۆ خۆ، هاريكاره بۆ سهركهفتنا ئهڤێ سياسهتێ يان بهرۆڤاژي؟
نێچيرڤان بارزاني: ئهز پشت راستم دێ سهرگريت.
بۆ نموونه ئهوا نوكه د ناڤ راگههاندنێ دا ههي فهوزايهكا مهزنه، دڤێت ئهڤه ههموو بهێنه رێكخستن، ئهوا نوكه دبينم ئيرادهيهكا زۆر د ناڤ پارتي و يهكێتي دا ههيه بۆ رێكخستنا بارێ داراييا حزبان و رێكخراوان و ميديايان، حكۆمهت ژي يا رژده د ڤي واري دا.
ژ بهر هندێ ئهگهر مه ههموويان تێگههشتنهك ههبيت و ل سهر د رژد بين ل وي دهمي پێنگاڤ دێ سهر گريت.
وهيێن بهرێز ئاماژه دا كو فهوزايهكا مهزن د وارێ راگههاندنێ دا ههيه، ئهرێ ڤهبڕينا ئهڤي پارهي چارهسهري يه يان دڤێت هندهك ياسايێن دي دهربچن بۆ رێكخستن و پشتهڤانيكرنا ميديايێ؟
نێچيرڤان بارزاني: ئهگهر هندهكێ بۆ پاش ڤهگهرين، هوون دزانن پهرلهمانێ كوردستانێ رهشنڤيسا ياسايا كارێ رۆژنامهڤاني دهرێخست و ئاراستهي سهرۆكێ ههرێمێ كر بۆ پهسهندكرنێ، سهرۆكێ ههرێمي ياسا ئيمزا نهكر و ڤهگهرانده پهرلهماني دا سهر ژنوو دهستكاري تێدا بهێته كرن.
ئهوا ئهز دزانم ئهو كارێ سهرۆكێ ههرێمێ كري جهێ رهزامهندي و خۆشحاليا ههموو لايهكي بوو. ب من وهره ئهو پێنگاڤا سهرۆك بارزاني د چارچووڤێ پشتهڤانيا شهخسي يا سهرۆك بارزاني بوو بۆ ميديايا ئازاد ل كوردستانێ.
ئهو زۆر پشتگيريا هندێ دكهت كو دڤێت ميديا د ڤي وهلاتي دا ئازاد ببيت.
بهلێ ب شێوهيهكێ گشتي د ههرێمێ دا فهوزايهكا ئيعلامي ههيه. ب من وهره پێدڤيه حكۆمهتا ههرێمێ ياسايهكێ دهربێخيت بۆ پشتهڤانيكرنا ميديايێ. ب ديتنا من دهرچوونا جوره ياسايهكا ب ڤي رهنگي دێ پتر هاريكاريا ميديايێ كهت بۆ هندێ ههست ب بهرپرسايهتيێ بكهن، ئهڤهژي نه ژ بهر هندێ كو دێ پاره بۆ هێته دان، بهلكو ل وي دهمي ميديا دێ پتر پروفيشنالانه كاركهن، نوكه هندهك ژ وان كوڤار و رۆژنامان دڤێت تيراژێ خۆ بلند بكهن و فرۆشتنا وێ پتر بكهن، دا د ئهنجام دا پارهكێ پتر ب دهست خۆ بێخن، ئهگهر حكۆمهت هاريكاريا وان بكهت و د روويێ دارايي دا كێشه نهبيت، ئهز ل وێ باوهرێ مه ئهڤانه دێ شێن پتر بهرپرسيارانه كاربكهن.
كو دبێژم بهرپرسيارانه، مهبهستا من ئهو نينه كو ههر تشتهكێ حكۆمهت بێژيتێ جێبهجێ بكهن، حكۆمهت و ميديا تهمامكهرێن ههڤدونه، ئهگهر دهستههلات وهسا بزانيت ههموو تشتهكێ كو دكهت سانسوري ل سهر نينه، ل وي دهمي دهێته چاڤهرێكرن كو كارێن زۆر خراب بكهت.
بهلێ ئهگهر ميديايهك ههبيت كاروبارێن حكۆمهتێ ب ههلسهنگينيت، ب پشت راستيڤه د وي حالهتي دا دهستهلات و ميديا دێ تهمامكهرێن ههڤدو بن و دوي دهمي دا كارێ ههردو لايهنا دێ د خزمهتا وهلاتي دا بيت.
هندهك ميديا ههنه ب ميديا سێبهر ناسيارن و حزب دهردئێخن، ئهخلاقياتێن كارێ رۆژنامهڤاني ل بهرچاڤ ناگرن و ئاستێ رۆژنامهڤانيا كوردستانێ ب تهمامي ئينايه خوارێ، د ڤي واري دا چ دبێژي؟
نێچيرڤان بارزاني: گهلهك ژ وان د زێدهنه، ئهگهر ميديايێن حزبا بن پێدڤيه پێداچوونهك ل سهر بهێته كرن. ڤێ ميديايێ سهرێ رێكا ل بهر خهلكي يێ بهرزه كري و نوزانن كيژ نڤيسين راسته و كيژان ژي خرابه.
ژ بهر هندێ پێدڤيه پێداچوون ل سهر بهێته كرن، ئهوێن ڤي كاري دكهن بهێنه راگرتن، ئهو پارهيێ د ڤێ ميديايێ دهێته مهزاختن بهێته دان بۆ پرۆژهيهكي كو پتر خزمهتا كوردستانێ بكهت.
د ڤي ماوهيێ بوري دا سهرا بهلاڤكرنا چاڤپێكهفتنهكێ د گهل قانعێ فهرد بارگژيهك د ناڤبهرا هندهك دهزگايێن پارتي و گوڤارا لڤين دا دروست بوويه، ديتنا ته و پارتي د ڤي واري دا چيه؟
نێچيرڤان بارزاني: ل دهستپێكێ، دا بهحس ل هندێ بكهين ئهڤ مهسهلهيه چهوا هاتيه دهستپێكرن.
د بنيات دا ئهڤ قانع فهرده ب حسابا خۆ وهك مێژوونڤيسهكي پهرتوكهك ل دۆر شێست سال ژ ژيانا مام جهلالي نڤيسيه، د راستي دا ئهگهر بهرێ خۆ بدهينه لاپهرێن پهرتوكێ پشكهكا گهلهك كێم بۆ ژيانا مام جهلالي تهرخانكريه.
ئهڤا دي ل بن پهردا ژيانا مام جهلالي و خهباتا وي دا ههر چ سڤكاتي كرنه ب سهركردێن مێژوويا كوردي مهلا مستهفايێ بارزاني و قازي محهمهد دا كريه.
ئهڤا جهێ نه رهحهتيێ بۆ مه ئيمزايا مام جهلالي يه ل سهر ڤێ پهرتوكێ.
ئهگهر برادهرێن يهكێتي ناڤهرۆكا ڤێ پهرتوكێ ب هووري بۆ مام جهلالي باس كربا، وي ئيمزا ل سهر پهرتوكێ نهدكر، ئهڤه شاشيا ئيكێ.
ئهڤ پهرتوكه ب پارهيهكي هاتيه دهرێخستن كو ژ لايێ ماموستا نازم نوونهرێ حكۆمهتا ههرێمێ ڤه ل تاران ب قانعێ فهرد هاتيه دان. ئهڤه دهستپێكا شاشيێ يه.
بۆ ئهوا ل گوڤارا لڤين هاتيه بهلاڤكرن، پێدڤيه ئهو راستي بهێنه گۆتن كو مهلا مستهفاي سهركردايهتا ئێك ژ مهزنترين شورهشێن كوردي كريه.
بێگومان ههر مێژوو نڤيسهك ئهڤێن مێژوويێ شروڤهدكهن گهلهك ب ساناهي يه كو مێژوويێ ب ههلسهنگينن، كو پشكهكا گرنگ يا مێژوويا مللهتێ مهيه، د ڤي واري دا مهلا مستهفا وهك سهركردهيهك نه ل دهرڤهي وي چارچوڤهيه كو رهخنه لێ بهێته گرتن و بهحسێ تشتێن باش و خرابێن وي بهێته كرن، ئهڤه ههموو زۆر زۆر سروشتينه، ئهڤا جهێ داخێ ئهوه ل بن ڤێ پهردێ سڤكاتي ب سونبولێن مللهتێ كورد بهێته كرن. ئهڤه تشهكێ ههژي نينه، نه بۆ گوڤارا لڤين ههژي يه كو رێكێ بدهت بابهتهكێ ب ڤي رهنگي بهێته بهلاڤ كرن، نهژي ههقه ميديايا كوردي ب شێوهيهكێ گشتي ڤان جوره بابهتان بهلاڤ بكهن.
ئهڤه سونبولێن مللهتێ مهنه، مهلا مستهفا مولكێ پارتي ديموكراتي كوردستان ب تنێ نينه، بهلكو مولكێ ههموو گهلێ كوردستانێ يه وهك سهركردێن دي يێن مێژوويي يێن كورد مولكێ ههر چوار پارچێن كوردستانێ يه.
مهلا مستهفا د تهمهنێ سێ سالي دا د گهل دايكا خۆ زيندان بووبه. ههموو ژيێ مهلا مستهفاي د پێخهمهت خهباتێ بۆ مللهتێ كورد دا بوويه.
گرێدانا مهلا مستهفاي ب تنێ ب پارتي و ب تنێ ب بنهمالا بارزاني ڤه، ئهڤه بچووككرنا وي يه، چونكو ئهو مولكێ ههموو خهلكێ كوردستانێ يه.
ئهڤا جهێ خۆشحاليێ، پشتي لڤين ئهو بهلاڤ كري، خهلكهكێ زور ژ جهێن دي يێن كوردستانێ دهست ب بهرسڤدانا وێ نڤيسينێ كر.
ئهڤه خۆ ب خۆ ئاماژهيه بۆ هندێ كو مهلا مستهفا مولكێ ههموو خهلكێ كوردستانێ يه.
ب من وهره نه دبوو لڤين وي بابهتي بهلاڤ بكهت، چونكي ئهو پرۆژێ قانعێ فهرد پرۆژهيهكێ گومان لێكريه نهدبوو بهلاڤ بكهت.
ياسايا رۆژنامهڤاني 35 يا سالا 2007 ێ ب ئێك ژ دهستكهفتێن سهرۆكێ ههرێمێ دهێته هژمارتن، بهلێ ماوهيهكه سهرۆكێ ههرێمێ د ههلكهفتێن فهرمي و نهفهرمي دا هێرشێ دكهته ل سهر ميديايا ئازاد، ديتنا ته د ڤي واري دا چيه؟
نێچيرڤان بارزاني: جهنابێ سهرۆكي هێرشێ ناكهته سهر ميديايا ئههلي، ياسايا كارێ رۆژنامهڤاني ئێك ژ دهستكهفتێن سهرۆكێ ههرێمێ دهێته هژمارتن و دهستكهفتهكه شهخسێ كاك مهسعود بۆ پشتهڤانيێ ل ميديايا ئازاد ئيمزا كريه، د شيا نهكهت، بهلێ چونكو باوهري پێ ههبوو ئيمزا كر.
د ڤي چارچوڤهي دا ئهوا سهرۆك بارزاني دڤێت ژ رۆژنامهيا ئازاد ببينيت، ههستكرنه ب بهرپرسياريێ.
من باوهريهكا تمام ب وێ يهكێ ههيه هندي رهخنهگرتن ل كار و ئهدائا بهرێزي و بهرپرسان، ئهو زۆر ب ئاسايي وهردگريت، بهلێ جهێ داخێ يه ئهوا د هندهك ميديايان دا دبينين سڤكاتي كرنه ب ههموو تشتهكي، ديتنا ههموو تشتهكي يه ب رهشبيني.
ئهز د وێ باوهرێ دامه ب سازدانا دان و ستاندنهكا نهرم د ناڤبهرا ههموو ميديايان و دهستهلاتێ دا ئهم دێ شێين گههينه ئهنجامهكێ باش.
ب من وهره پێدڤيه رۆژنامهنڤيس ب بهرپرسيارهتي سهرهدهريێ بكهن، بهلێ جهێ داخێ يه ئهم هندهك ژ وێ ههستكرن ب بهرپرسياتيێ د هندهك ژ وان رۆژنامان دا نابينين، ئهڤ خاله جهێ نيگهرانيا كاك مهسعودي يه، نهك مهسهلا ئازاديا بير و را و ئازاديا رۆژنامهگهري.
تو دشێي مه پشت راست بكهي كو پارتي د ياسايا رۆژنامهگهري دا پاشهكشێ ناكهت و بزاڤا دهستكاريكرنێ ناكهت؟
نێچيرڤان بارزاني: بێ هيچ گومانهكێ پارتي ل بهر نينه د ياسايا رۆژنامهگهري دا پاشهكشێ بكهت، بارودوخێ كوردستانێ بارودوخهكێ ئينتقالي يه.
بهرێ خۆ بده مێژوويا زۆربهيا وهلاتێن دونيايێ، د ڤان قوناغان دا و د ڤێ فهوزايێ دا دهرباز بووينه تا گههشتينه سهر رێكا خۆ يا ئاسايي.
ههتا كوردستان ژي دكهڤيته سهر سكهيێ خۆ، ئهز ڤان تشتان ب سروشتي دبينم.
بهلێ هيڤيدارم خهلكهك ههبيت ههم ژ رۆژنامهنڤيسان، ههم ژ دهستهلاتێ ژي بشێن ل سهر ڤێ پرسێ راوهستن.
ئهڤ مهسهلهيه ئێك لايهني ناهێته چارهسهركرن، دو لايهني يه و دڤێت ميديا ژي ب بهرپرسيارهتي رهفتارێ بكهت.
نابيت بۆ هندێ كو تيراژێ خۆ بلند بكهي ههر چ گۆتنهكا نهشرينه بكهي، ئهڤ فهرههنگا ئهڤرۆ ئهم ل هندهك ويب سايت و كوڤار و رۆژنامهيان دبينين، فهرههنگهكا گهلهك غهريب و نهشرينه ب مێژوو و خهباتا مللهتێ كورد.
دا بچينه بابهتێ نهفتێ.
ئهم د بينين جار جار بابهتێ نهفتا ههرێمێ د ميديايا جيهاني و لوكال دا دهێته ئازراندن و هێرش دهێته كرن بۆ سهر ئهزموونا حكۆمرانيا كوردان، ب ديتنا ته كێم و كاسي ژ لايێ حكۆمهتا ههرێمێ يه يان كورد د رێكا نهفتێ دا بووينه ئارمانج؟
نێچيرڤان بارزاني: ل دهستپێكێ پێدڤيه وێ بێژين كو ئهڤرۆ مهزنترين كارتا د دهستێ كوردان دا بۆ پێشئێخستنا كيانێ خۆ نهفته. ئهڤ بابهته وهكي شيرهكێ دو سهره، ئهگهر شاش هاته ب كارئينان دێ سهرێ خۆ بڕي، ئهگهر ژي دروست ب كارهات دێ شێي كوردستانێ گههينيه قوناغهكا زۆر باشتر ژ ئهوا نوكه ههي.
من دڤێت بيرا وه بينم كو كابينا پێنجێ سياسهتهك ل دۆر مهسهلا نهفتێ و غازێ دارشت، ب هزرا من د دارشتنا وێ سياسهتێ دا ئهم د سهركهفتي بووين و د وي واري دا كهسانێن گهلهك شارهزا و ژێهاتي كو دڤێت شانازيێ پێ بكهين، شيان هاريكاريا حكۆمهتێ بكهن وهك د.ئاشتي ههورامي.
ئهڤ سياسهته ل كابينا پێنجێ هاته دارشتن و خۆشبهختانه كابينا شهشێ ژي پهيرهوا وێ سياسهتێ دكهت.
د بابهتێ نهفتێ دا ئهم شياين كوردستانێ بێخينه سهر نهخشێ دابينكرنا وزێ ل جيهانێ.
دهستكهفتهكێ گهلهك مهزنه كو د دستورێ عيراقێ دا ئهو ماف ب ههرێمێ هاتيه دان و نابيت ب هيچ رهنگهكي لێ پاش ڤهگهرين، ئهڤه خالا ئێكێ.
يا دوێ، دوژمنێن ڤێ سياسهتێ د زۆرن ژ بهغدا بۆ دهرڤه دژايهتيێ لێ دكهن.
ئهگهر ب شهفافيهت سهرهدهريێ د گهل مهسهلا نهفتێ نهكهين، ديسا دێ بيته كێشه و كهڤيته ستوويێ حكۆمهتا ههرێمێ و ب من وهره حكۆمهتا ههرێمێ ژي گهلهك باش د ڤێ مهسهلێ گههشتيه، ئهوا ئهز ئاگادارم حكۆمهتا ههرێما كوردستانێ گهلهك ب شهفافي سهرهدهري د گهل ڤي بابهتي كريه چونكي شهرێ مه شهرهكێ مهزنه ههر گهندهليهك د ڤي بابهتي دا بهێته كرن دێ كارهساتهكا گهلهك مهزن بيت بۆ كوردستانێ.
ڤي ماوهيێ بوري ههوهكا مهزن ل سهر ههرێمێ ل دور وێ نهفتا فرێ دكهته دهرڤه هاته كرن، شاشي و كێم و كاسي و گهندهلي د كيدهرێ دايه و كي بهرپرسه؟
نێچيرڤان بارزاني: ئهو نهفتا دبێژنێ نهفتا قاچاغ، جارێ قاچاغ نينه. نهفت ب تانكهران دهێته ڤهگوهاستن، ڤێجا چاوا قاچاغه. قاچاغ ئهوه تو ب دزيڤه ببهي و ژ خهلكي ڤهشێري.
ئانكو حكۆمهتا ههرێمێ پشت راسته ژ هندێ كو ئهڤه قاچاغ نينه. بهرامبهر ڤێ هێرشا ميديايێ بۆ سهر ڤێ مهسهلێ، جهێ داخێ يه حكۆمهتا ههرێمێ سياسهتهكا ههڤگرتي نهبوو. ئهڤه قهيرانهك بوو هاتيه پێش.
جهێ داخێ يه حكۆمهتا ههرێمێ ل ئاست ڤێ كێشێ ههڤگرتي نهبوو و يهك سياسهت و يهك ئاخفتن نهبوو. دلتهنگيا مهزن ژ ڤێرێ دهستپێكر كو ههر ئێكي ب حهزا خۆ دئاخفت.
د ڤي واري دا حكۆمهتا ههرێمێ بهرپرسه. ژ لايهكێ ديڤه حكۆمهتا ههرێمێ د روونكرنا ڤێ مهسهلێ دا بۆ خهلكێ كوردستانێ كێم و كاسي ههبوو و نهشيا ڤێ كێشێ د ميديايان دا روون بكهت.
ئهوا بۆ ژ دهرڤه دهێته هنارتن نهفتا خاڤ نينه، نهفتا رهشه، حكۆمهتا ههرێما كوردستانێ ب ئهشكرايي تهندهرێن بۆ ڤهكرين و گازي كۆمپانيان كريه، كانێ كيژان كۆمپانيێ كارينێن وێ يهكێ ههنه ڤێ نهفتێ ببهته ژ دهرڤه، كو كارتێكرنهكا خراب نه كهته سهر ژينگههێ، ههروهسا هنارتنا ڤان موشتهقاتان بۆ ژ دهرڤه د كڤانێ وێ دورپێچێ دا نينه كو ب سهر ئيرانێ دا هاتيه سهپاندن، پرۆسا هنارتنا دهرڤه يا ڤان مشتهقاتان سالێن بهرێ ژي ههبوويه، بهلێ دهمێ كو دورپێچا ئابووري كهفتيه سهر ئيرانێ رۆژنامهيا نيويۆرك تايمز ب رێيا پهيامنێرێن خۆ ل ههولێرێ بابهتهك بهلاڤكر و ئهڤ فهوزايا مهزن پهيداكر.
مه ل كابينا پێنجێ، سياسهتا حكۆمهتا ههرێمێ ل سهر دو پرهنسيپێن گرنگ دارێشت بوو، يا ئێكێ سهربهخۆيي د كارهبێ دا و يا دوێ سهربهخۆيي د سۆتهمهنيێ دا و نها ئهم هێدي هێدي يێ وي بهرههمي دچنين بۆ نموونه بۆ نهفتا رهش مه پێدڤي ب حكۆمهتا ناڤهندي نينه، جاران پێدڤي با مه چاڤهرێكربا نها ئهم پێدڤيا خۆ بجه دئينين، بۆ نهفتا سپي ژي پێنگاڤان دهاڤێژين، ئهم ل ههردو بياڤێن كارهب و سۆتهمهنيێ بهر ب سهربهخۆيێ دچين.
ئهڤ نهفته چهند سالهكه دچيت، بهلێ داهاتێ وێ نههاتيه سهر بودجهي، بۆ نموونه2010 ئهو داهات چلێ هات؟
نێچيرڤان بارزاني: راسته ئهو پاره نهچوويه سهر وێ بودجا كو ل بهغدا دهێت و ل حسابهكا تايبهت ل كوردستانێ نههاتيه كۆمكرن و دهست لێ نههاتيه دان، چونكو ئهم د وێ باوهرێ دا بووين كو رۆژهك ژ رۆژان دێ پێدڤي وێ يهكێ بيت، كو حهق و حسابهكێ ل سهر ڤێ پرسێ د گهل بهغدا بكهين، ئهم ژي ب شهفاف ل سهر وي پارهي باخڤين.
وهكو سهرۆكێ بهرێ يێ حكۆمهتا ههرێما كوردستانێ و جهنابێ ته هايداري ئهڤي پارهي، كيژان كهسايهتي ژ حكۆمهتێ هايداري ڤي پارهيه و چهنده؟
نێچيرڤان بارزاني: ئهو پارهيێ كو د دهمێ خۆ دا هاتيه دانان ژ حسابا وهزارهتا سامانێن سروشتي بوويه، ئهز وهكو سهرۆكێ وهزيران هايداري ڤي يهكێ بووم، جێگرێ سهرۆكێ وهزيران ژي هايدار بوو و د حسابهكا تايبهت دا هاتبوونه دانان، ئهو پاره د ناڤبهرا200 ههتا250 مليۆن دۆلارايه و گهلهك گهلهك يا شهفافه، ئهز وهكو هايدار جڤاتا وهزيرێن كابينا شهشێ ههيامهكێ بهري نها بڕيار دايه ئهو پاره بۆ پێشڤهبرنا پارێزگههان بهێته مهزاختن، ب ديتنا من كارهكێ د جهێ خۆ دايه و پشتهڤانيا تهمام لێدهكهين.
ههر د ڤێ مژارێ دا گهلهك جاران ناڤێ ته دهێتن كو تو خۆدانێ كۆمپانيێن پهترۆلێي و د گهل هندهكا شريكي، بهحسێ كۆمپانيا عيراق ئويهل دهێتهكرن كو مولكێ ته بيت، تو چ دبێژي؟
نێچيرڤان بارزاني: ل دهستپێكێ من چ شريك د پرسا عيراق ئويهل دا نينن ئهڤ كۆمپانيه ئێكه ژ وان كۆمپانيێن كو موشتهقاتێن پهترۆلێ ڤهدگوهێزيت، من ئهڤ كاره بۆ حكۆمهتا ههرێما كوردستانێ كريه، نهكو بۆ نێچيرڤان بارزاني. د ڤي كاري ڤێ كۆمپانيێ ب ئاوايهكێ شهفاف بۆ حكۆمهتا ههرێمێ كاركريه، نها حكۆمهتا ههرێمێ خۆدانا نێزيكي250 مليۆن دۆلارايه. ئهڤي كاري ب چ ئاوايهكي نه ژ دوور و نه ژ نێزيك پهيوهندي ب كهسايهتيا من ڤه نينه.
وهكو تو دزاني كۆمپانيا عيراق ئويهل مولكێ كێ يه؟
نێچيرڤان بارزاني: عيراق ئويهل كۆمپانيهكا ئههلي يه كۆمهكا خهلكي دامهزرانديه و ئهز ئێك ژ وان دنياسم و ب تنێ جارهكێ من ديتيه. دخوازم ڤێ ژي بێژم گهلهك جاران ناڤێ پارتي ژي دئێخنه د ناڤ ڤێ سوحبهتێ دا، ئهز دێ ههوه پشتراست كهم كو پارتي چ پهيوهندي نه ژ دوور و نه ژ نێزيك ب هنارتنا پهترۆلێ ڤه نينه.
بهلێ گهلهك جاران دا كو وهزنا شعرێ تهمام بيت دهمێ ناڤێ يهكێتيێ دهێت ناڤێ پارتي ژي دئينن، ههر چهنده دزانن پارتي د ناڤ دا نينه، بهلێ ناڤێ وێ دئينن يان بهرۆڤاژي ناڤێ يهكێتيێ دئينن.
گهلهك جاران ناڤێ ته د گهل كۆمپانياD N O دهێت كو پهترۆلێ ل زاخۆ دهردئێخيت و تو شريكي د گهل وان، دهربارهي ڤێ يهكێ تۆ چ دبێژي؟
نێچيرڤان بارزاني: D N O ئێكهم گرێبهست بوويه ل ههرێما كوردستانێ من ئێمزاكريه، دشێم گهلهك ب شهفافيهت بێژمه ته كهساتيا من وهكو نێچيرڤان بارزاني، يان پارتي، پشك د ڤێ كۆمپانيێ دا نينه، تو دشێي پرسيارێ ژ سهرۆكێ كۆمپانيێ ژي بكهي.
دا كو شهفافيهتا ڤێ گرێبهستێ بۆ خهلكي و ههموو لايان رۆن ببيت، مه گرێبهستا خۆ ل ويب سايتێ حكۆمهتا ههرێمێ وهكو وێ بهلاڤكريه.
دا بچينه بهحسێ پهيوهنديێن ههوه و گۆڕان، جار جار پهيوهنديێن ههوه د نورمهلن، بهلێ پشتي دهمهكێ كێم ئهو پهيوهندي تێكدچن، ئهگهر چنه، د پاشهرۆژێ دا دێ چهوا ئهڤ پهيوهنديه هێنه رێكخستن؟
نێچيرڤان بارزاني: ل دهستپێكێ دهمێ گۆڕان دروستبووي من يا گۆتي پێدڤيه ب كهتواري رهفتارێ د گهل تهڤگهرێ بكهين، چونكو 25 كورسي ل پهرلهماني ههنه، پێدڤيه ئهم رێزێ ل ئيردا وان كهسان بگرين يێن دهنگ داينه وێ ليستێ كو نها بوويه حزب و كاك نهوشێروان سهركردايهتيا وێ دكهت، من د داخۆيانيێن رۆژنامهڤاني دا ئاماژه ب وێ يهكێ كريه، ههر دهمێ داخوازا مولهتێ ژ حكۆمهتا ههرێمێ بكهن، ئهم وهكو پارتي د گهل ڤێ حزبێ دێ رووننه خوارێ.
ئهڤێ سياسهتێ چ گوهۆڕين ب سهر دا نههاتينه و يا بهردهوامه.
مخابن ئهز گازندا وێ ژ گۆڕان دكهم پشتي شههيدكرنا سهردهشت ئوسمان ،بێ مناسبه خۆ ئێخسته بهري دادگههێ و ڤهكۆلينان و بوونه ههلگرێت ئالايێ ڤێ پرسێ و تومهتكرنا پارتي ل سهر ڤێ مهسهلێ.
مخابن ب ديتنا من ئهو شاشيهكا ستراتيژي بوو گۆڕان كري.
پێدڤي بوو گۆڕان ب ئاوايهكێ بهرپرسانه رهفتارێ د گهل وان مهسهلان بكهن كو ل ڤي وهلاتي دهێنه د رۆژهڤێ دا، مخابن ئهڤرۆ ئهم دبينين گۆڕان ئهو دهليڤه ژ دهست دايه كو وهكو ئۆپوزسيۆنهكا ماقوول رهفتارێ بكهت كو بشێت هاريكار بيت بۆ حكۆمهتا ههرێما كوردستانێ د وارێ چاكسازيێ دا، لێ خۆ د بابهتێ سهردهشت ئوسماني دا كره لايهنهك كو پێدڤي بوو ئهو وێ شاشيا ستراتيژي نهكهت.
بهلێ نها ژي ئهم وهكو تهڤگهرهكێ دبينين، ئهم پشتهڤانيێ لێ دكهين، چونكو نوونهرێن وان پشكداريێ د گهل ئيئتيلافا كوردستاني د گۆتوبێژێن پرسێن كوردي دا دكهن، د ڤي واري ژي دا مه پێشنيازهك ههيه كو جهنابێ كاك نهوشێروان و سهرۆك بارزاني ههڤدو ببينن، پێدڤيه ئهم ههموو بزاڤێ بكهين ئهڤێ رهوشێ ئارام بكهين و ئهم نها كار ل سهر ڤێ مهسهلێ دكهين.
ئهرێ پارتي د گهل وێ يهكێ دايه كو گۆڕان ژي وهكو ههر حزبهكا دي يا كوردستاني بودجهيهكا ههيڤانه ههبيت؟
نێچيرڤان بارزاني: ئهز د كۆمبوونا مهكتهبێن پارتي و ئێكهتيێ دا گهلهك ب هێز ل سهر ڤێ خالێ راوهستام و ههر ل سهر پرسا موولهتا حزبێ مه گهلهك ئاسانكاري بۆ كرينه، ههروهسا پشتهڤانيا وێ ئێكێ دكهين كو بودجهيهكا تايبهت وهكو ههر حزبهكا دن بۆ گوران ژي بهێته دانان و جهنابێ سهرۆك بارزاني گهلهك ب جدي پشتهڤانيا ڤێ ئێكێ كريه، كو پێدڤي يه بودجهيهك بۆ ڤێ تهڤگهرێ بهێته دانان و جهنابێ وي فهرمانا جڤاتا وهزيران كريه كو پێدڤي يه ئهڤ بودجهيه ب زووترين دهم بهێته دابينكرن.
پارتي كۆمهكا گهۆرينان ل دهڤهرێن سلێماني و گهرميان كرينه دا كو رهوشا جهماوهريا پارتي ل وان دهڤهران باشتر ببيت، بهلێ تو ههست ب وێ ئێكێ ناكهي هندهك ژوان بهرپرسێن وه ل وێدهرێ داناين زێدهتر روويهكێ ئهمنينه ژ هندي كو روويهكێ سياسي بن؟
نێچيرڤان بارزاني: چێدبيت هندهك ژ وان بهريا نها ل دهزگههێن ئێمناهيێ كار كربيت، ئێكهم دهمهكێ زۆره دهزگههێن ئێمناهيێ نهماينه و كارێ حزبي دكهن، يا دوێ دانانا ڤان ههڤالان ب پشتهڤانيا سهركردايهتيا پارتي و مهكتهبا سياسي ههموويێ بوويه و پشتراستم ژ وێ ئێكێ كو ئهڤ ههڤاله دكارن كارێ خۆ ب باشي بگێرن، ئهڤ گهۆرينه ل دووڤ وێ رهوشا ل وێدهرێ ههي پێدڤي بوو هاتبنه كرن، ب هزرا من وێ دهڤهرێ كارێن زێدهتر دڤێن، دوێ باوهرێ دا مه رژديا كاري پشتي كۆنگرێ پارتي دێ ديار بيت.
رهوشا پارتي ل سلێمانيێ ب وي رهنگي كو رهنگڤهدانا تێكوشين و مانديبوونا پارتي بيت، ب وي رهنگي نينه ئهڤه راستيا وێ يه، بهلێ دوێ باوهرێ دا مه پارتي دهليڤێن، زێدهتر ل سلێمانيێ ههنه.
باژارهكه ههردهم پشتهڤانێ بزاڤا رزگاريخوازيا كوردي بوويه و مهلبهندێ رهوشهنبيري و خهباتێ بوويه بۆ كورد و بۆ پارتي ژي، لهورا ئهڤ رهوشا نها پارتي ل سلێمانيێ ههژي وێ بهرخوهدانا ديرۆكي نينه.
د چهند رۆژێن بوري دا پهكهكێ شهڕ راگرتن راگههانديه، سهرۆكێ ههرێمێ و جهنابێ ته ژي دهستخۆشي لێ كر، ئهرێ ههروهسا دێ مينيت يان ژي ههوه هندهك بزاڤێن، دن ههنه بۆ ئاشتيێ.
نێچيرڤان بارزاني: وهكو پرهنسيب مه باوهري ب وێ ئێكێ ههيه كو پرسا كوردي ب توندوتيژيێ و شهري ناهێته چارهكرن ئهڤه پرسهكا سياسي يه و پێدڤي يه ب وێ رێكێ ژي چارهسهري بۆ بهێـه ديتن. ئهم د گهل وێ ئێكێ نهبووين كو پهكهكێ بهريا نها دهستپێكرنا شهري د گهل توركيا راگههاندي و مه ب كارهكێ باش ژي نهزاني.
نها ئهو شهڕ راگرتنا هاتيه راگههاندن ئهم ب پێنگاڤهكا گرنگ دزانين و هيڤيدارين كو دو ئالي بيت تنێ ب ئاليهكي نهمينيت و د ڤي كڤاني دا ههر رۆلهكێ پيدڤي بيت بۆ چارهكرنا ڤێ پرسێ سهرۆكێ ههرێمێ و حكۆمهتا ههرێمێ و سهرۆك كۆمار بۆ چارهكرنا ڤێ پرسێ دێ پشتهڤان بن و دێ بزاڤێ بۆ كهن كو وي رۆلي ببينين.
دهێتـه گۆتن كو ته پهيوهنديهكا باش د گهل سهرۆك وهزيرێ توركيا ههيه، ئهرێ ئهڤ پهيوهنديه بۆ وێ ئێكێ يه كو دوي واري دا هندهك پێنگاڤ بهێنه هاڤێتن؟
نێچيرڤان بارزاني: پهيوهنديێن ههرێما كوردستانێ د گهل توركيا پهيوهنديێن باشن وهكو كهسايهتي من پهيوهنديێن باش د گهل سهرۆك وهزير و بهرپرسێن توركيا ههنه.
ئهڤ پهيوهنديه، پهيوهنديهكه بۆ چارهركرنا ئاريشێن دوئاليێن مه و توركيا.
ئهڤ پهيوهنديه پێدڤي يه پهيوهنديهكا ستراتيژي بيت بۆ ههرێما كوردستانێ، توركيا وهلاتهكێ گرنگه و دهرازينكا ئوروپايه بۆ ههرێمێ، پێدڤي يه ئهم بزاڤێ بكهين ڤان پهيوهنديان رۆژ بۆ رۆژێ د گهل توركيا بهر ب باشتر ببهين.
د ڤي كڤاني دا يا كو دكارينا مه دابيت پرسا كوردي ل توركيا ب رێێن ئاشتيێ بهێـته چارهكرن و ڤێ چهندێ ب ئهركێ سهر ملێن خۆ دزانين كو بكهين و دێ كهين.
د ڤێ ههياما بوري دا د رۆژنامان دا بهحسێ وێ ئێكێ دهێته كرن كو هژمارهكا كادران ژ پارتي جوودابووينه و رهنگه حزبهكێ يان تهڤگهرهكا سياسي دروست بكهن، بۆ ڤێ ئێكێ تو چ دبێژي؟ نێچيرڤان بارزاني: ڤێ چهندێ چ راستي بۆ نينه و نوچهيهكێ دروستكريه و دووره ژ راستيێ.
evro
|