كولبوونا ددانان و پێديێن ددانان ئاريشه‌يێن مه‌زن ل دووڤ خۆ دهێلن و هنده‌ك ده‌ليڤه‌يان پێدڤيه‌ نه‌خۆش ب له‌ز هزر ل چاره‌سه‌ريێ بكه‌ت، ئه‌گه‌رێن وان گه‌له‌كن و د جورا و جورن و د هه‌ر قووناغه‌كا كرميبوونێ دا هه‌لبه‌ت پێدڤيه‌ ب ره‌نگه‌كي بهێنه‌ چاره‌سه‌ركرن و هندي خالێن ره‌ش بچووكتر بن دێ چاره‌سه‌ري ئاسان تر بيت، نه‌خت و نه‌خۆشيێن پێديێن ددانان ژي ژ ئه‌گه‌رێن پلاك و گيرهه‌بوونێ په‌يدادبن و گه‌له‌ك جاران خوين به‌ربوون ژێ په‌يدادبن و دبنه‌ ئاستنگ بۆ نه‌خۆشي و ديسان پێدڤي ب دووڤچونا نوشدارێ ددانان هه‌يه‌.
د. ميرزا مراد خودێدا، تايبه‌تمه‌ندێ نه‌خۆشيێن ده‌ڤي و ددانان بۆ رۆژنامه‌يا ئه‌ڤرۆ دياركر كو كولبوونا ددانا و پێديێن ددانان ژ نه‌خۆشيێن سه‌ره‌كي يێن ددانانه‌ و گوت:كرميبوونا ددانا قوربوونا دداني يه‌ ژ ئه‌گه‌رێ هه‌لوه‌شاندنا كه‌رستێن دداني و په‌يدادبيت ده‌مێ پرتێن خوارنێ(شريناهيێ) دناڤ ده‌ڤيدا دمينن و ل ده‌مي به‌كتيريا دده‌ڤيدا ده‌ست ب چێكرنا جۆره‌كي ترشيێ ژ وێ شرينيايێ دكه‌ن و ئه‌ڤ ترشاتيه‌ ژي ده‌مێ ل سه‌ر دداني دمينيت كه‌رستێن دداني دحه‌لينيت و ددان پيچ پيچه‌ د هه‌لوه‌شيێت و قۆردبيت هه‌تا هه‌موو دداني ڤه‌دگريت.
ده‌رباره‌ي نيشانێن كرميبوونا ددانان ژي دكتور ميرزاي دياركر كو ل ده‌ستپێكي خاله‌كا ره‌ش ل سه‌ر دداني په‌يدادبيت و ئه‌ڤ خالا ره‌ش مه‌زن و كوور دبت و دبيته‌ قۆره‌كا بچووك، به‌لێ د ڤێ قۆناغێدا ددان هه‌ست ب ساريێ و گه‌رميێ وئێشێ ناكه‌ت و گوت ژي كو ئه‌گه‌ر كرميبوون نه‌هێته‌ چاره‌سه‌ركرن رۆژ بۆ رۆژێ دێ زێده‌بيت و قۆرا دداني دێ مه‌زنتربيت و ده‌ما كرميبوون دگه‌هيته‌ قاتێ دووێ يێ دداني هه‌ست ب ساريێ و گه‌رميێ دكه‌ت و ده‌ما كرميبوون د گه‌هته‌ نافكا دداني ئێشان ده‌ست پێدكه‌ت.
تايبه‌تمه‌ندێ نه‌خۆشيێن ددانان دياركر كو خوارن و ڤه‌خوارنێن شه‌كر تێدا، وه‌ك (كێك و نه‌سته‌له‌ و په‌قلاوه‌ و شه‌ربه‌ت و بيبسي) ددانا كرمي دكه‌ن، هه‌روه‌سا پرتێن خوارنێ وه‌ك ناني و برنجي ئه‌گه‌ر بۆ ده‌مه‌كي درێژ د ده‌ڤيدا بمينن ئه‌و ژي دبنه‌ ئه‌گه‌رێ كرميبوونا دداني. كه‌نگي باشه‌ ددانێ كرميبووي بێته‌ پڕكرن؟
د به‌رسڤا ڤێ پرسيارێ دا دكتوري دياركر كو چاره‌سه‌ركرنا سه‌ره‌كي يا ددانێ كرميبووي پڕكرنا دداني يه‌ (نۆشدارێ ددانا ب رێكا ئاميرێ ددانا دێ ئه‌و پارچا دداني يا كرميبووي ژێڤه‌كه‌ت و دڤيا هيچ خالێن ره‌ش نه‌مينن وجهێ وێ دێ پركه‌ت) و گوت ژي باشترين ده‌م بۆ پڕكرنا دداني ئه‌وه‌ ده‌مێ قۆره‌كا بچووك ل دداني ديار دبيت كو هێشتا كرميبوون ل قاتێ ئێكێ يه‌ و دداني هه‌ست ب ساريێ و گه‌رميێ وئێشێ نه‌كريه‌.
هه‌روه‌سان د. ميرزا موراد دياركر ژي كو ژبلي پركرنێ ل ده‌ستپێكێ كرميبوونا دداني كو هێشتا كرميبوون ل قۆوناغا ده‌ستپێكي دايه‌ وه‌ك خالێن ره‌شن و ددان قۆر نه‌بويه‌ ل ڤێ قۆناغێ ب كارئينانا فلورايدي دێ ڤێ كرميبوونێ راوه‌ستينيت و هشك دكه‌ت و ناهێلت زێده‌ببيت.و هه‌كه‌ كرميبوون زوو نه‌هاته‌ چاره‌سه‌ركرن و زێده‌بوو و گه‌هشته‌ نافكا دداني وئێش كه‌فته‌ دداني د ڤێ قۆناغێ دا چاره‌سه‌ركرن دێ ب رێكا برينا ده‌ماران و رهێن خوينێ و پركرنا ڕها دداني بت.
د. ميرزا مراد نيشانێن كولبوونا پدوێ ب چه‌ند خالان دياركرن و گوت:
1- سۆربوونا ره‌نگێ پدوێ: ڕه‌نگێ پدوێ يێ سروشتي پيڤازيه‌كي كاله‌، به‌لێ ده‌مێ كۆل دبت ره‌نگێ وێ سور دبت و هندي كولبوونا پدوێ دژوارتر بيت سۆراتيا وێ زێده‌تر لێ دهێت.
 2- وه‌رمينا پدوێ: ده‌مێ پدو كول دبت د وه‌رمت، هندي كولبوون دژوارتر دبت ئه‌ڤ وه‌رمه‌ زێده‌تر لێ دهێت.
3- خوون به‌ربوون ژ پدوێ: پدو ئه‌گه‌ر نه‌يا كول بت خوون ژێ ناهێت د ده‌مێ فرچه‌كرنێ دا، يان د ده‌مێ نان خوارنێ دا، به‌لێ ئه‌گه‌ر پدو كولبوو د ده‌مێ فرچه‌كرنێ دا خوون دێ ژێ هێت، يان د ده‌مێ نان خوارنێ دا و د بارێن كولبوونا دژوار خوون ب خو ژێ دهێت (ده‌مێ مروڤ ژ خه‌و رادبت دبينت باليفكا وي يا ب خوونه‌). كولبوونا پدوێ ژي دوو ئه‌گه‌رێن سه‌ره‌كي هه‌نه‌ و گوت: پلاك تشته‌كي نه‌رمه‌ ل سه‌ر ددانا و پدويێ كۆم دبيت و پێكهاتيه‌ ژ به‌كتيريا و تفێ و پرتێن خوارنێ و ب رێكا فرچه‌كرنا ددانا دهێته‌ ژێ برن و ئه‌گه‌ر مرۆڤ ددانێن خۆ فرچه‌ نه‌كه‌ت به‌كتريا د ناڤ پلاكي دا زێده‌ دبن و پدويێ كول دكه‌ن.
دوارێ گيرهه‌بوونا ددانان ژي گوت: گيرهه‌ تشته‌كێ ره‌ق (كلس)ه‌، ل سه‌ر دداني كۆم دبيت، ب تايبه‌ت ره‌خێن دداني يێن نێزيكي پدوێ و ب رێكا فرچه‌كرنا ددانا ناهێته‌ ژێ برن، به‌لكو دڤيا ب رێكا ئاميرێ ددانان بهێته‌ ژێ برن، ئه‌گه‌ر توو گيرهێ ژێ نه‌به‌يي و بمينيت ل سه‌ر دداني دێ زێده‌بيت و بيته‌ ئه‌گه‌رێ ژێبرنا پدوێ (تراجع اللته‌) ل ده‌ور و به‌رێ دداني و ددان دێ لڤلڤێت و كه‌ڤيت.

Comments (0)